Sociale veiligheid klinkt als een zacht onderwerp. Dat is het niet. Het bepaalt of iemand een fout durft te melden, of een collega wordt aangesproken, en of goede mensen blijven. Waar het ontbreekt, ziet u dat terug in verzuim, verloop en dossiers die te laat op tafel komen.
Wat sociale veiligheid is
Sociale veiligheid is de mate waarin medewerkers zich kunnen uitspreken zonder dat het hen iets kost. Dat valt uiteen in drie dingen:
- Ruimte om te spreken. Zorgen, twijfels en fouten kunnen benoemd worden zonder dat iemand er later op wordt afgerekend.
- Afwezigheid van ongewenst gedrag. Pesten, intimidatie, discriminatie en machtsmisbruik horen niet bij de dagelijkse gang van zaken.
- Voorspelbaarheid. Mensen weten wat er met een melding gebeurt, en wie waarvoor verantwoordelijk is.
Die derde is de meest onderschatte. Een melddrempel is zelden hoog omdat mensen bang zijn voor de melding zelf. Hij is hoog omdat ze niet weten wat erna gebeurt.
Waaraan u merkt dat het schuurt
Onveiligheid kondigt zich zelden aan met een klacht. Meestal begint het kleiner:
- Overleggen waarin niemand tegenspreekt, ook niet als het zichtbaar misgaat.
- Verzuim dat oploopt zonder duidelijke medische oorzaak.
- Goede mensen die vertrekken en in het exitgesprek weinig loslaten.
- Meldingen die pas boven komen als iemand al met een been buiten staat.
Bijna elk verzuimdossier begint met een gesprek dat niet gevoerd is. Dat gesprek gaat zelden over de inhoud van het werk. Het gaat over de verhouding waarin dat werk gedaan moet worden.
Wat het oplevert
Een organisatie waarin mensen zich uitspreken, corrigeert zichzelf eerder. Problemen worden kleiner opgelost, omdat ze kleiner worden opgemerkt. Dat scheelt op drie plekken:
- Verzuim. Spanning die besproken wordt, hoeft minder vaak via de bedrijfsarts te lopen.
- Verloop. Vertrek is vaker een keuze dan een vlucht, en dus beter te voorspellen.
- Kwaliteit. Fouten die vroeg gemeld worden, zijn goedkoper dan fouten die pas zichtbaar worden bij de klant.
Belangrijk om eerlijk over te zijn: dit is geen kwestie van een training en klaar. Het is een kwestie van hoe leidinggevenden reageren op de eerste keer dat iemand iets ongemakkelijks zegt. Dat moment bepaalt of er een tweede keer komt.
Waar de vertrouwenspersoon zit
Een externe vertrouwenspersoon is geen klachtenloket en geen rechter. Het is een plek waar iemand hardop kan denken zonder dat er meteen een dossier ontstaat. Juist die vrijblijvendheid maakt dat mensen eerder komen, en dus eerder dan het escaleert.
Extern heeft daarbij een praktisch voordeel boven intern: er is geen loyaliteitsconflict. De vertrouwenspersoon heeft geen collega’s om rekening mee te houden en geen positie te verliezen. Wie de mensen zijn die wij inzetten, leest u bij onze professionals.
Waar u begint
Niet met een cultuurprogramma. Begin met de vraag wat er nu al gemeld wordt, en wat daarmee gebeurt. Als u die vraag niet kunt beantwoorden, is dat het antwoord.
Daarna komen de praktische stappen: beleid dat mensen kunnen vinden, leidinggevenden die weten hoe ze een signaal oppakken, en een route naar buiten voor wat intern niet besproken kan worden. Hoe die stappen eruitzien, staat in sociale veiligheid versterken: vijf stappen voor werkgevers.
Wat wij daarin doen, en wat niet, staat beschreven bij onze expertise.
Benieuwd hoe uw organisatie ervoor staat?
In een vrijblijvend gesprek van een half uur brengen we in kaart waar de signalen zitten en wat er als eerste aandacht verdient. Geen verkooppraatje, wel een eerlijk beeld.